İran-Rusya İlişkileri ve Suriye’ye Yansımaları

Mikrofonnews haber ajansı (MHA)nın haberine göre İran Araştırlamaları Merkezi (İRAM)Harmoon Center iş birliği ile Ankara’da İran-Rusya ilişkileri ve Suriye’ye Yansımaları başlıklı bir toplantı düzenledi.

Anadolu Ajansı Muhabiri Jila Muhammed Hani’nin aktardığı haberde İRAM öncülüğünde Ankara’da gerçekleştirilen panele farklı ülkelerden 11 değerli uzman, profesörler ve öğrenciler katıldı.

İlk konuşmacı sıfatı ile bir konuşma gerçekleştiren IRAM genel müdürü Profesör Ahmed Uysal, son bölgesel ve küresel gelişmelere atıfta bulunarak olarak şunları söyledi: “Son uluslararası ve bölgesel gelişmeler göz önüne alındığında, çok farklı bir dönemi tecrübe ediyoruz. Son zamanlarda, Suriye ve Irak’ta ülkelerin ilişkileri ve kutuplaşmalar konusunda etkili olabilecek bölünmelere tanık oluyoruz. Esad rejimi, bugüne kadar üç kere devrilebilirdi. Ancak her seferinde bir ülke ve ya bir grubun yardımıyla ayağa kalktı. İlk seferde Hizbullah yardım etti ve ikinci kez İran ve üçüncü kez Rusya’nın yardımı imdada yetişti.”

Profesör Uysal konuşmasının devamında Türkiye’nin Suriye’yi yeniden yapılandırma konusundaki önemini vurgulayarak şunları söyledi:

“Elbette Rusya ve İran, Suriye’yi yeniden inşa etmek ve ülkeyi istikrara kavuşturmak için Türkiye’nin gerekli olduğunu biliyorlar. Bu koşullar altında, Kazakistan’da Astana süreci başlamıştır. Başlangıçta İran, bu sürece dahil olmaya hevesli değildi. Trump’ın ABD başkanlığına seçilmesi ve İran ile Suudi Arabistan arasındaki gerginliğin yükselmesiyle Tahran Astana Zirvesi’ne dahil oldu.”

Toplantının ikinci konuşmacısı olan Hermon Center’da araştırmacı uzman olan Abdullah Türkmani, İran’ın jeopolitik öneminin Rusya için çok önemli olduğunu savunarak şunları belirtti:

“Politik meseleler her zaman coğrafi konularda önemli bir rol oynamaktadır. İran’ın Orta Asya’ya açılan kapısı var. İran ve Rusya arasındaki ilişkiler buna göre şekillenmektedir. Rusya’nın politikasını ele alırsak, İran’ın jeopolitiği Rusya için çok önemlidir. Büyük devletler her zaman izole ülkeler arar. İran Ortadoğu ve Körfez’deki en önemli ülkelerden biri. Rusya da bu noktayı değerlendiriyor.

Rusya uzun süredir yayılma hayalleri kuruyor. Orta Asya’da yaklaşık 20 milyon Müslüman yaşıyor. Rusya bu bölgeyi kendi arka bahçesi olarak görüyor ve onu İran’dan aldığı güçle bu bölgeyi kendi politikasına göre şekillendirecek. İran, Birleşik Devletler’den baskı görmekte ve bu nedenle Rusya ile işbirliği yapmakta. Aslında İran, Rusya ile işbirliği içinde bölgedeki ABD etkisine darbe vurabilir.

Rusya, son 20 yıldır bölgede bulunmuyordu ve İran, Rusya’yının bölgeye dönmesinde ve varlığını sürdürebilmesinde etkili olmuştur. Rusya da bu arada İran yoluyla Amerika ve Avrupa üzerinde baskı oluşturuyor. Askeri ilişkiler açısından da İran’a silah satışı ve Rusya’nın ülkeyi silahlandırdığını da söylemek gerek. Ancak unutulmamalıdır ki bu satış tamamen denetlenmiş ve modern olmayan silahlar gönderilmiştir.

Rusya’nın İran’a tam bir güveni yok. Hatı bazı durumlarda tarafların çıkarları çelişiyor.  Rusya veto konusundaki ayrıcalığını Suriye konusunda kullandı. İran da Rusya’nın bu gücünü kullanıyor. Her iki ülke de Avrupa’yı ve Amerika’yı hedef alıyor. Unutulmamalıdır ki, eğer bir taraf Avrupa ya da Birleşik Devletler taraflarından saldırıya maruz kalırsa, diğer taraf yardıma gelecektir.

İran aslında Avrupa ile ilişkileri iyileştirmek veya geliştirmek istiyor. Rusya, İran’ı bölgesel müttefiklerinden biri olarak görüyor ve öte yandan bölgede genişlemesini ve etkisini engelliyor. Rusya, İran’ı tehlikeli bir ülke olarak görüyor çünkü İran dört Arap başkentini kontrol ediyor ve bir Şii hilali kurmayı planlıyor. Bu nedenle, Rusya İran’ın nükleer silah sahibi olmasını istemiyor.

Bölgedeki Amerikan egemenliğinin ortadan kaldırılması, Rusya ve İran’ın ortak amacıdır. Eğer Avrupa ve ABD iyi bir teklifte bulunursa, İran ve Rusya’nın her biri bu ilişkiyi çiğneyebilir. İran ve Rusya’nın Suriye’deki işbirliği bir çeşit zorunluluk. Rusya 2015’te İran’ın isteğiyle Suriye’ye geldi.

İran için Esad rejimi ve Rusya’nın Suriye’deki payının kısıtlanması önemlidir. İran Rusya’nın Suriye’deki nüfuzuna tanık oldu. Bu arada Suriye’deki zafer İran için çok önemlidir. İran projesini gerçekleştirmek istiyor. İran, Suriye’de başarısız olacağını bilmelidir.

İran, Afgan, Pakistan, Irak ve İran kuvvetleri ile Suriye’de savaşıyor. Fakat Rusya, yalnızca kendi savaş uçakları ile Suriye’de bulunuyor. Bu aynı zamanda iki ülkenin Suriye’deki çıkarları arasındaki çelişkiyi de yansıtıyor.”

Moskova Bilim ve Teknoloji Enstitüsü araştırmacısı Mahmoud Hamzeh de panelde yaptığı konuşmada şu noktalara değindi:

“Moskova-Tahran ilişkileri taktiksel stratejik değil. Elbette İran stratejik ilişkiler arzuluyor. Ama gerçeklik başka bir şey. İki ülke sadece ekonomik alanda birlikte çalışıyorlar. Yani Ruslar siyaseti ekonomiden ayırıyor ve ekonomide sadece sınırlı ekonomik işbirliğini tercih ediyorlar.

İran hiç Rusya’ya güvenmedi. İran ve Rusya arasındaki ilişkilerin stratejik olduğunu söylemek doğru olmaz. Rusya, İran’ın bölgedeki etkisinden korkuyor. İran, Rusya Müslümanları’nı etkilemeye çalışıyor. Bununla birlikte, Rusya Müslümanları çoğunlukla Sünni olduğundan, İran bu konuda önemli bir rol oynamıyor. Fakat bölgede Şii İran’ın rolü yadsınamaz.

İran ve Rusya petrol satışlarında da birbirleriyle yarışıyor. İran Avrupa ile çalışmak istiyor. Yaptırımların ardından İran, Avrupa ile olan tüm bağlarını sürdürdü ve Rusya’dan fazla bir şey satın almadı. Beşar Esad güçlenirse, Rusya ile bağlarını kesebilir ve hatta Rusya’ya sırtını dönebilir. İran, Rus jetinin Türkiye tarafından düşürülmesi konusunda da net bir tavır takınmadı. Bu davranış da Rusya’nın perspektifinden dikkatle ele alındı ve buna göre tepkiler verildi.

İki ülke artık bölgeyi IŞID’den temizlemek ve Suriye devrimini ortadan kaldırmak gibi ortak hedefler paylaşıyor. Ancak daha sonra çıkarların belirlenmesi ve bu çıkarların paylaşılması alanında sorunlar yaşayacaklar. Bazılarına göre, İran artık Suriye’de etnik temizlik yapıyor. İki ülkenin Suriye’deki çıkarları da birbiriyle çelişiyor.”

 

Araç çubuğuna atla