۱۳ دسامبر/ روز تولد پروفسور محمدتقی زهتابی

به گزارش خبرگزاری میکروفون نیوز(محا)، روز ۱۳ دسامبر روز تولد پروفسور محمد تقی زهتابی است.

محمدتقی زهتابی (زاده ۲۲ آذر ۱۳۰۲، شبستر – درگذشته اول دی ۱۳۷۷، شبستر) فعال سیاسی، عضو سابق فرقه دموکرات آذربایجان بود.

وی را می توان یکی از احیاگران مهم فرهنگ و تمدن ترکان در تاریخ معاصر ایران دانست.

 

جوانی

زهتابی در سال ۱۳۰۹ به مدرسه ابتدایی در شبستر راه یافت و در سال ۱۳۱۵ تحصیلات ابتدایی را به پایان رساند. وی برای ادامه تحصیل به تبریز مهاجرت کرد و ۳ سال را در مدرسه فیوضات تبریز به تحصیل پرداخت. پس از اتمام دبیرستان در سال ۱۳۲۰ در دانشسرای تربیت معلم تبریز به تحصیل ادامه داد و پس از پایان این دوره در سالهای ۲۲–۱۳۲۳ در مدرسه رشدیه تبریز به تدریس دوره ابتدایی مشغول بود. در همین سالها زهتابی با حضور در کلاسهای درس حاجی یوسف شعار به آموختن زبان عربی همت گماشت؛ و نیز با حضور در کلاسهای زبان فرانسه کاتولیک‌های تبریز این زبان را نیز فرا گرفت.

 

فعالیت در فرقه دموکرات آذربایجان و خروج از ایران

پس از تأسیس فرقه دموکرات آذربایجان و دولت خودمختار پیشه‌وری در ۱۳۲۴، وی نیز به عضویت شاخه جوانان فرقه دموکرات درآمد. یکسال بعد پس از تأسیس اولین دانشگاه تبریز به وسیله فرقه دمکرات آذربایجان به رهبری سید جعفر پیشه‌وری به تحصیل ادبیات در این دانشگاه پرداخت. در پی عقب‌نشینی نیروهای شوروی از خاک ایران (استانهای آذربایجان و کردستان) و قتل عام خونین و وحشیانه ملت آذربایجان  وی نیز همچون برخی دیگر از هوادارن فرقه دموکرات در سال ۱۳۲۷ راهی آذربایجان شوروی شد.

در آنجا با اشارۀ حزب توده و رهبران فرقۀ دموکرات به دو سال زندان محکوم شده، به سیبری فرستاده شد. بعد از تحمل سه سال زندان در سیبری به دوشنبه تبعید گردید و سرانجام در سال 1333 (1954م) پس از سه سال تبعید توانست خود را به باکو برساند و در دانشکدۀ زبان و ادبیات دانشگاه دولتی  باکو مشغول تحصیل گردد.

همچنین از همین سال به عضویت هیأت علمی دانشکدۀ خاورشناسی باکو در آمد و در آن دانشکده به تدریس زبان و ادبیات عرب پرداخت. در سال 1969 با دفاع از تز دکترای خود با عنوان « زندگانی و خلاقیت ابونواس» مدرک دکتری گرفت و سه سال بعد موفق به اخذ لقب دوچنت شد. در همین سالها با خانم دکتر خاور اسلان محقق زبان و ادبیات آذربایجانی ازدواج نمود که  حاصل این پیوند دو فرزند به نامهای بابک و آذر بود.

در طی سالهای اقامت در باکو و شوروی موفق به چاپ هیچ یک از آثار خود نگردید. سرانجام در سال 1350 از شوروی خارج و به عراق و بغداد رفت و در دانشگاه بغداد به تدریس «زبان دیرین ترکی»   و «زبان فارسی» پرداخت. در سال 1357 به دلیل پدید آوردن آثار علمی فراوان مفتخر به دریافت لقب پروفسوری از دانشگاه بغداد گردید. در طی سالها اقامت در بغداد، استاد به دفعات مسافرتهایی به آلمان نیز داشتند و در آنجا نیز مشتاقان علم  و ادب از گنجینۀ دانش بی‌کران ایشان بهره‌مند می‌شدند. اما آنچه در طی این سالها قلب استاد را به درد می‌آورد، فراق و دوری از وطن بود. ایشان که هدفش از سفر به خارج از کشور به دست آوردن علم و دانش به خصوص در زمینۀ ادب و  فرهنگ آذربایجان ـ چیزی که با توجه به دوران خفقان رژیم منحوس پهلوی به دست آوردنش در ایران غیر ممکن بود ـ و  انتقال آن به مردم سرزمینش بود، حال آن شایستگی را در خود می‌دید که به آغوش وطن بازگردد و سینه‌های تشنۀ طالبان علم را از دانش خود سیراب گرداند.وقوع انقلاب اسلامی، این امکان را برای استاد به وجود آورد. دیگر آن خفقان قبلی از بین رفته بود و او می‌توانست در کنار مردم سرزمینش قرار گیرد. به همین خاطر در پی نوشتن تقاضایی برای ورود به کشور و موافقت با آن، استاد در اوایل سال 1358 وارد کشور شد و از همان سال با ایجاد کرسی زبان و ادبیات ترکی آذربایجانی در دانشگاه تبریز با عنوان استادی به تدریس زبانهای ترکی و عربی مشغول گردید. اما متاسفانه دو سال بعد به بهانه‌های واهی و در عین بی‌گناهی به چهار سال زندان محکوم و پس از آزادی از زندان نیز از تدریس در دانشگاه محروم گردید. بدین ترتیب استاد بار سفر بسته، رحل  اقامت در خانۀ آبا و اجدادی خود در شبستر افکند و در آنجا مشغول مطالعه و بررسی و تحقیق و نویسندگی شد.

وی سرانجام نیز در آخرین روز پاییز سال 1377 در حالیکه تنها چند روزی بود که از سفر علمی به آلمان برگشته بود، در اثر سکتۀ قلبی در پشت میز مطالعه جان به جان آفرین تسلیم  کرد. رسانه های ایران مرگ وی را مشکوک و مرتبط با قتلهای زنجیره ای دانستند.

آثار چاپ‌شده

  • ماهنامه (اتحاد یولو). بغداد
  • پروانه‌نین سرگذشتی. بغداد
  • باغبان ائل اوغلو. بغداد
  • چریک افسانه‌سی. استانبول
  • بذ قالاسیندا. برلین
  • بختی یاتمیش. بغداد
  • ارک هفته‌لییی. برلین
  • هستی نسیم. بغداد
  • جنایات ۲۵۰۰ ساله شاهان. بغداد
  • آیا زبان فارسی به زبان ملل دیگر ایران برتریت دارد؟ بغداد
  • قواعد الفارسیه. بغداد.
  • زبان آذری ادبی معاصر. تبریز.
  • معاصر آذری ادبی دیلی. تبریز
  • علم المعانی، لکسیکولوژی. تبریز
  • قوی اولسون اون. تبریز
  • باغبان ائل اوغلو ۲. تبریز
  • ایران تورکلری‌نین اسکی تاریخی (تاریخ دیرین ترکان ایران) در دو مجلد. تبریز
  • شاهین زنجیرده. تبریز

 

تاریخ دیرین ترکان ایران

آخرین و معروفترین اثر وی کتاب «تاریخ دیرین ترکان ایران (ایران تورکلرینین اسکی تاریخی)» به ترکی است. وی در این کتاب اثبات کرده است که از هفت هزار سال قبل ترکان در آذربایجان زندگی کرده‌اند. وی سومرها، ایلامی‌ها، کاسی‌ها، قوتتی‌ها، خزرها، لولویی‌ها، اورارتوها بی ارتباط با اقوام ترک آن زمان یستند. وی می‌گوید:

در کتاب آمده‌است که این اقوام ترک اختراعات مهمی همچون خط و چرخ و فلزات داشته‌اند. آنها بودند که روز را به ۲۴ ساعت و هر ساعت را به ۶۰ دقیقه و هر دقیقه را به ۶۰ ثانیه تقسیم کردند. سال را به ۱۲ ماه و هر ماه را به ۳۰ روز بخش کردند. آنها بودند که دایره را به ۳۶۰ درجه تقسیم کرده و نسبت‌های مثلثاتی را کشف کردند و سرانجام اقوام ترک یاد شده بودند که برای اولین بار قانونگذاری را در جوامع خود وارد کردند.

رفتن به نوار ابزار