سرگذشت”میسکین اسد/ از آذربایجان جنوبی تا جمهوری دموکراتیک آذربایجان شمالی

به گزارش خبرگزاری میکروفون نیوز(محا)، امروز (28 می سال 2018) برابر با صدمین سال تاسیس جمهوری آذربایجان است. در رابطه با دستاوردهای این جمهوری مطالب زیادی نوشته شده است.

در این یادداشت به نقش سفیران فرهنگی و اجتماعی در تبین و حفظ دستاوردهای این جمهوری به نسل های آینده پرداخت خواهد شد:

 

در ایام و سال های منتهی به سال 1918 یعنی سال تاسیس جمهوری دموکراتیک آذربایجان بالغ بر 100 هزار ایرانی و عمدتا ترک های این کشور برای کسب و کار راهی آذربایجان شمالی شده بودند.

حبیب سلطانزاده کمونیست و فعال در قیام جنگل و دیگر جنبش های کارگری، تعداد ایرانیان کارگر در روسیه تزاری و در اراضی دولت عثمانی را دستکم 200 هزار نفر نوشته است.

در این میان افرادی چون سید جعفر پیشه وری (روزنامه نگار و رهبر حکومت ملی آذربایجان و از اهالی شهرستان خلخال) و میسکین اسد (شاعر و از اهالی شهرستان مشگین شهر) در این  دوران همراه با خانواده خودشان راهی روسیه تزاری شده بودند.

سید جعفر پیشه وری بعدها در جریان محاکمه در دادگاه فرمایشی رضاخان در سال 1309  از این سال ها چنین یاد می کند:
بلوک خالخال بواسطه شرارت خان ها شلوغ و در معرض تاخت و تاز بود ما بعد از غارت شدن هستی و خانمان خود، مجبور شدیم با فامیل پدر و مادر به روسیه مسافرت کنیم برای اینکه از وسایل هیچ گونه برای ما باقی نمانده بود….(1)
همچنین مسکین اسد شاعر آذربایجان در همین‌ سال ها موقع ترک محال مشگین چنین می سراید:
آیریلیقدی داها گورمرم سنی
کونول حسرت چکر ایستر وطنی
گوروم بلا توتسون او شاه سئونی
هیچ دئمه دی اول چوبانیم قال ایندی(2)

کارگران ایرانی که در چاه های نفت باکو و در دیگر صنایع کار می کردند فقط در ایام تعطیلی در قهوه خانه ها جمع شده و از قیام ها و جنبش های مختلف در آذربایجان و ایران با خبر می شدند در این ایام بود که میرزا علی اکبر صابر با شنیدن مقاومت و پیروزی ستارخان بر استبداد اشعار حماسی می سرود:

تا که ملت مجمعین تهرانده ویران ائتدی لر
تورک لر ستارخانیله عهد و پیمان ائتدی لر
ظلم و استبداده قارشی نفرت اعلان ائتدی لر
ملته مللیته جان نقدی قربان ائتدی لر
آیه ی «ذبح عظیم» اطلاقی اول قربانه دیر
آفرینیم همتِ والایِ ستّارخانه دیر(3)

وقتی خبر پیروزی قیام ستارخان در قهوه خانه های باکو  برای هر آذربایجانی بعنوان هدیه مسرت بخش شنیده می شود میسکین اسد هم با زبان شعر این خبر پیروزی را ثبت می کند:

انقلاب باشلاندی بیر بویوک ائلدن

فیض آلدیم امکدن قابارلی الدن

تهرانی تبریزی سالمارام دیلدن

انقلاب یئتیشیب کالدان دانیشما

“اسدم” بئله دیر سوزومون چاغی

اوجالسین یوردومون اوزون بایراغی

او یانکی ائللردن گلیر سوراغی

بوندان غیری بیر تمثالدان دانیشما

میسکین اسد همچنان در مزارع و صنایع اطراف باکو جهت امرار معاش به فعالیت و کسب و کار مشغول است در سال های 1918 تا 1920 شاهد تاسیس حکومت دموکراتیک آذربایجان هم می باشد.

محمد امین رسولزاده بانی و موسس این جمهوری خطاب به ملت آذربایجان می گوید: اگر می خواهیم در زیر سم اسبان دیگران پایمال نشویم راهی جز تحصیل علم نداریم.

اینبار شاعر دربدر مشگین شهر جهت اطاعت از سخنان رهبر بی بدیل آذربایجان یعنی محمد امین رسولزاده دست به قلم می شود:

ایشلت قلمینی قویما یوخلاسین

گویون دالغالارین یاران علم دیر

ایشلسه قلمین یاریلار داغلار

دایاغدا شئر کیمی دوران علم دیر

بیچاره  اسدم آزدیر ساوادیم

اللریمی هانسی کیتابا اوزادیم

قانادلی قوشی ایدیم سینیب قانادیم

زیروه لره بایراغ ووران علم دیر

نهایت بعد از اشغال آذربایجان توسط ارتش سرخ مسکو سختی ها و مرارت های مضاعف بر این شاعر مشگین شهری  در آذربایجان شمالی آغاز می شود و تبعید به سیبری هم در انتظار شاعر می باشد وی به همت عاشق همت به دیار شمکیر نقل مکان می کند و این روزگار خود را که چگونه در دوران حکومت دموکراتیک آذربایجان در آسایش بوده و در زمان حکومت استالین متحمل مرارت های بیشماری گشته با ابیات زیر به تصویر کشیده است:

بوندان ازل اوجالاردا گزیردیم

یایلاغ لار باشینی قار آلان جانیم

هاوالانیب نه هاوالی گزیرسن

شیکارین الیندن سار آلان جانیم

شاعر اسد در سال 1937 که حسین جاوید،میکائیل مشفیق،احمد جواد، سلیمان ثالث و…سرنوشت زنده به گور شدن و تبعید به سیبری را تجربه می کنند، بهمراه بالاش آذر اوغلو و علی سلیمی به زور از باکو به ایران دئپورت می شوند.

بالاش آذر اوغلو بعدها در حکومت ملی آذربایجان بعنوان اولین گوینده رادیو تبریز شروع به فعالیت می کند.

علی سلیمی بعنوان استاد تار اقدام به فعالیت در حوزه موسیقی آذربایجان می کند.

میسکین اسد دو سال قبل از حکومت ملی آذربایجان به رهبری پیشه وری از دنیا می رود اما در همین زمان کم شاگردان زیادی تربیت می کند که حسین جوان، عاشق قشم گونئلی و عزیز شهنازی که در حکومت ملی آذربایجان حضور فعال هم داشتند جز آنان می باشند و این هنرمندان آذربایجانی هر کدام در حق شاعر اسد شعر و یا خاطره ای نوشته اند.

1_از زندان رضاخان تا صدر فرقه دموکرات آذربایجان_انتشارات اوحدی مراغه ای

2_اونودولموش عاشق(مسکین اسد) انتشارات یاشماق

3_ هوپ هوپ نامه اثر میرزا علی اکبر صابر

 

 

رفتن به نوار ابزار