آستارا / شهری که دو نیم شد و قلبی که یکپارچه ماند

به گزارش خبرگزاری میکروفون نیوز (محا) خط اهن جمهوری آذربایجان و جمهوری اسلامی ایران در مرز استارا با اتمام  مسیر ریلی رشت به استارا، متصل شده و به زودی به صورت رسمی افتتاح خواهد شد.

این خط آهن از استارای ایران وارد استارای جمهوری آذربایجان خواهد شد. این خبر چشمها را متوجه شهر مرزی استارا و در اصل شهرهای مرزی استارا کرده است.

استارا، سرنوشتی تلخ دارد. دردی به اندازه نیم شدن جسم زنده یک انسان.

“آستارا “یکی از زیباترین و در عین حال مظلومترین شهرهای جهان است.

این شهر که قبلا بخشی از اردبیل بود و در شرق آذربایجان جای داشت، هم اکنون بخشی از گیلان است و در غرب این استان جای گرفته است.

اما آستارای آذربایجان ایران یا بعبارتی “آستارای جنوبی” که شهری به تمامی ترک نشین است تمامی شهر استارا نیست!

نیمی از استارا با همان فرهنگ و تاریخ و زبان و تبار، در شمال “آستارا چایی” یعنی در آنسوی خط مرزی ایران و جمهوری اذربایجان جای گرفته است.

“آستارای شمالی” در جنوب جمهوری آذربایجان جای دارد و یکی از مهمترین دروازه های گمرکی این کشور محسوب می شود.

آستارای شمالی و استارای جنوبی تا سال (۱۸۱۳) یک پارچه و متحد بودند و هر دو در حاکمیت ممالک محروسه قاجاریه قرار داشتند. اما در آن سال پس از شکست قشون جان برکف قاجار در برابر سپاه مدرن و بزرگ روسیه، برپایه عهدنامه گلستان، استاری شمالی از پادشاهی ایران عهد قاجار جدا شد. به این ترتیب با تقسیم شدن آذربایجان، استارا نیز دو نیم شد و نیمی از آن وارد قلمروی امپرطوری تزار ی گردید.

این تحول سبب شد تا استارای شمالی، همانند دیگر شهرهای مسلمان نشین قفقاز و بخصوص آذربایجان، درگیر تحولات قفقاز و روسیه شود.

در سال 1918 همزمان با تاسیس جمهوری اول آذربایجان به رهبری محمد امین رسولزاده، استارای شمالی بخشی از اراضی این جمهوری گردید. اما با شکست جمهوری آذربایجان در سال 1919 به دنبال حمله بلشویکها، استارا اینبار داخل ترکیب جمهوری خودمختار سوسیالیستی آذربایجان شوروی قرار گرفت.

نهایتا استارای شمالی در سال 1991 همزمان با استقلال آذربایجان شمالی با نام جمهوری آذربایجان، باردیگر توانست تا طعم آزادی را به چشد.

استاری جنوبی نیز پس از عهدنامه گلستان درگیر تحولات ایران ماند. این شهر به دنبال انقراض غیرقانونی سلطنت قاجاریه وارد عهد پهلوی شد.

آستارای جنوبی در خلال حکومت ملی آذربایجان، در سال 1325 به رهبری سید جعفر پیشه وری بخشی از این حکومت شد. اما با شکست و قتل عام مردم به دست ارتش شاهنشاهی ایران، استارا مجددا بخشی از پادشاهی مشروطه ایران گردید.

 آستارای جنوبی تا سال 1335 هجری شمسی جزو استان آذربایجان شرقی بود. حکومت وقت که با توسل به بهانه های مختلف اقدام به تقسیم آذربایجان کرده بود اینبار نیز دوری راه ، نامناسب بودن جاده های ارتباطی در آن زمان و وجود دو گردنه صعب العبور حیران و سائین در مسیر ارتباط آستارا با تبریز را بهانه کرد و آستارا را به گیلان ملحق نمود.

در سالهای اخیر بحثهای تندی با هدف ایجاد اختلاف در میان ترکها و گیلکها بر سر مالکیت استارا و جاده حیران از طرف حکومت ایران براه افتاده است. این در حالی است که تاریخ و زبان و فرهنگ استارا به خوبی گویای تعلق آن به آذربایجان است.

اما چرا در ایران هیچ کسی از استارای شمالی و درد و رنج اهالی آستارای جنوبی و نه تنها این شهر بلکه شهرهای دو نیم شده دیگری چون بیله سوار جنوبی و جلفای جنوبی برای درآغوش کشیدن شهرهای بیله سوار شمالی و جلفای شمالی در خاک آذربایجان سخن نمی گوید؟!

رفتن به نوار ابزار