«آذربایجانی»، «ترک» و «آذری»/ دکتر فرزاد صمدلی

در اصل پنجم از پیش نویس اول قانون اساسی سال ۱۹۷۹جمهوری اسلامی ایران که توسط دولت موقت به نخست وزیری مرحوم مهندس مهدی بازرگان تهیه شده بود و البته بعدا به خواست آیت الله خمینی کنار گذاشته شد چنین نوشته شده است:
اصل5
– بر منباي آيه كريمه : يا ايها الناس انا خلقنا كم من ذكر و انشي وجعلناكم شعوبا و قبائل التعارفوا ان الكرمكم عندالله اتقيكم.
ٌ(نگارش صحیح آیه: يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَىٰ وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ)
در جمهوري اسلامي ايران همه اقوام از قبيل فارس، ترك، كرد، عرب، بلوچ، تركمن و نظائر اينها از حقوق كاملاً مساوي برخوردارند و هيچ كس را بر ديگري امتيازي نيست، مگر بر اساس تقوا.

در این نوشته کلمه ترک و ترکمن در امتداد هم نوشته شده و نشان می دهد که منظور از واژه ترک، تمامی ترکهای ساکن ایران اعم از آذربایجانی، قشقایی، افشار، بیچاقچی و خلج… است.
همچنین به نظر می رسد که در این اصل، قانونگذار ثقل جمعیتی ترکها را نه در سراسر ایران بلکه عمدتا در مناطق اصلی ترک نشین لحاظ کرده باشد.
البته نباید فرمایش کرد که ترکمنها نیز همانند آذربایجانی ها زیر گروه ترکها محسوب می شوند.
همچنین در این اصل عبارات نادرست دیگری چون ترک زبان، کرد زبان و عرب زبان نیز استفاده نشده است. ضمن اینکه براساس غلط رایج موجود، مردم ایران مساوی با قومی فارس تلقی نشده و ایران سرزمین اقوام معرفی شده است.
این اصل با یک آیه قرآنی شروع شده که این آیه بعدا در متن قانون اساسی مصوب جمهوری اسلامی حذف شده است. یعنی کاملا مشخص است که بسیاری از اعضای مجلس خبرگان قانون اساسی جمهوری اسلامی که اساسا روحانی بودند، با انتخاب رویکردی غیر انسانی، غیر قرآنی و غیر قومی، قانون اساسی کشوری را که داعیه اسلام دارد و اقوامش در پیروزی انقلاب سهم مهمی داشته اند را دست کاری کرده و حتی ایات قرآنی را نیز به صورت گزینشی در متن آن داخل کرده اند!

این پیش نویس در وب سایت رسمی مرحوم عباس امیر انتظام معاون نخست‌وزیر و نیز سخنگوی دولت مهدی بازرگان و عضو شورای رهبری جبهه ملی ایران منعکس شده است.
بنابراین با اشاره به این متن رسمی که در بالاترین سطح دولتی تهیه شده و نیز دلایل متعدد تاریخی، زبان شناختی، ائتنیکی و اجتماعی و غیره دیگر، براحتی می توان گفت که بسیاری از آذربایجانیها قطعا آذری نیستند و ترک هستند!
اما چرا بسیاری از آذربایجانیها؟!
زیرا به گفته دوست اندیشمند و عزیزم جناب اقای علیرضا کولونجو « ترکها در آذربایجان البته در اکثریت هستند اما همه آذربایجانی‌ها ترک نیستند. تالش‌ها، آسوری‌ها، کردها و دیگر مردمان ساکن آذربایجان هم، همه آذربایجانی‌اند. آشوری‌ها و کردهای آذربایجان غربی، ارمنی‌های آذربایجان شرقی و تالش‌های اردبیل نیز آذربایجانی هستند. هویت «آذربایجانی» یک هویت اتنیکی یا قومی نیست. هویت مدنی و سرزمینی (civic identity) است. مردمانِ ساکن یورد/سرزمینِ آذربایجان همه به یک اندازه آذربایجانی‌اند.»
فرزاد صمدلی/خبرنگارمستقل، دکترای روابط بین الملل

رفتن به نوار ابزار